dział: Historia

Położenie geograficzne:

Świątniki Górne są jedną z ostatnich miejscowości Pogórza Karpackiego, leżą na Płaskowyżu Świątnickim, które jest fragmentem Pogórza Wielickiego, rozciągającego się pomiędzy Skawiną , Wieliczką, od południa Płaskowyż zamyka miejscowość Gdów. Wieś leży na skrzyżowaniu dwóch sławnych szlaków handlowych, krakowsko – myślenickiego, ciągnącego się dalej na południe aż po Węgry i wielicko – lanckorońskiego.

Świątniki Górne są malowniczo położone – na południe mamy rozległy widok na Beskid Wyspowy, a przy dobrej przejrzystości powietrza widać od południowego- zachodu masyw Babiej Góry, od południowego wschodu wypiętrzają się fragmenty szczytów tat
rzańskich, Tatr Bielskich.

Od północy rozciąga się rozległy widok na Kraków – od wschodu zamknięty kominami kombinatu Nowej Huty, a od zachodu doskonale widoczne zabudowania klasztoru na Bielanach.

Świątniki liczą obecnie ok. 2000 ludności, są jednym z najmłodszych miast Małopolski (prawa miejskie 1997 r.)

Historia i kultura:
Świątniki istniały już w początkach XI wieku pod nazwą Górki i od tego czasu datują się ich związki jako wsi służebnej z Katedrą Wawelską i biskupstwem krakowskim. W tym czasie Świątniczanie otrzymali przywilej służby w Katedrze Wawelskiej – nazwani zostali „Świątnikami wawelskimi”, a do ich obowiązków należały : posługa w katedrze, trzymanie straży przy skarbcu królewskim, a od 1772 roku dzwonienie Dzwonem Zygmunta. Mieszkańcy wsi byli całkowicie zwolnieni od pańszczyzny. Nie płacili też innych podatków np. dziesięciny.

Od wieków w Świątnikach Górnych rozwijało się rzemiosło. Jego początki związane były z faktem, świątnicy wawelscy dokonywali różnorakich napraw elementów metalowych zabezpieczających katedrę, a potem sami zaczęli je wykonywać.

Pod koniec XVI wieku biskup krakowski Jerzy Radziwiłł sprowadził do Polski włoskiego przemysłowca Jana Hieronima Caccio, a z nim przybyło 50 rusznikarzy. Posunięcie to miało na celu wzmocnienie potencjału obronnego państwa, a szczególności utworzenie ośrodka, gdzie krakowscy biskupi mogliby zaopatrywać swoje chorągwie. W Świątnikach zaczęto produkować broń dla wojsk pancernych oraz husarii (rusznice, miecze), a także inne części uzbrojenia. Rozwój rzemiosła był tak szybki, że już na przełomie XVI i XVII wieku miejscowość zasłynęła jako jedna z największych i najlepszych manufaktur zbrojeniowych w królestwie. Po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej w 1772 roku Świątniki znalazły się w zaborze austriackim. Od połowy XIX wieku następuje znaczny rozwój miejscowości przejawiający się m.in. powstawaniem nowych budowli i instytucji i organizacji. W 1846 roku założona została parafia, początkowo jako wydzielona placówka parafii mogileńskiej, w tym samym roku rozpoczęto budowę kościoła, a w 1888 roku powstała Szkoła Ślusarska, jedna z najstarszych szkół zawodowych w Polsce. W rok później z inicjatywy dyrektora szkoły, inżyniera Kazimierza Bruchnalskiego, dla zabezpieczenia interesów chałupników – ślusarzy powstaje Spółka Ślusarska. Wysoki poziom wykonywanych wyrobów przyniósł jej w roku 1894 srebrny medal na wystawie we Lwowie. Po 1918 roku, w nowych warunkach zaczęły powstawać pierwsze mechaniczne warsztaty rzemieślnicze, które działały na wysokim poziomie. Po II wojnie światowej, w 1950 roku powstała istniejąca do czasów obecnych Spółdzielnia Metalowców „Przyszłość”. W roku 1977 miejscowość otrzymała prawa miejskie.

Z miejscowością związane są dwie legendy. Jedna z nich głosi, że królowa Jadwiga jadąc z Węgier do Krakowa, pierwszy raz zobaczyła Kraków z góry świątnickiej oraz, że uszkodzony powóz naprawili miejscowi kowale, zabrała wówczas ze sobą kilku mężczyzn do posługi w Katedrze. Druga legenda głosi, że biskup krakowski Stanisław szczepanowski zasądził spór graniczny pomiędzy Świątnikami, a Sieprawiem, a w miejscu, w którym biskup wskazał granicę, koń uderzył kopytem w skałę. Znak kopyta powstał na skalnym stromym wzniesieniu. Skała z odciskiem końskiego kopyta „Kopytko” do dzisiaj jest miejscem szczególnym, odwiedzanym przez turystów.


Obywatele Świątnik Górnych dbali o rozwój kulturalny swojej miejscowości Już około 1905 roku powstało Towarzystwo Kulturalno Oświatowe, które założyło Czytelnię Ludową, mieszczącą się w specjalnie przystosowanym obiekcie. Zarząd Czytelni Ludowej postawił sobie za zadanie szerzenie i pogłębianie oświaty przez czytelnictwo, a więc zorganizowanie biblioteki, doskonalenie zamiłowania Świątniczan do śpiewu - powołanie do życia chóru oraz dostarczenie mieszkańcom godziwej rozrywki poprzez utworzenie amatorskiego kółka scenicznego. Szeroka, kulturalna działalność Czytelni Ludowej trwała aż do lat pięćdziesiątych, ale świątnicki chór i biblioteka, z niewielkimi przerwami działają i trwają do dzisiaj.